PREFABRİKASYON / Fatih AKBAY

Prefabrikasyon

Fabrikada sürekli denetim altında yapılan üretimin hızlı, kaliteli ve ekonomik olması nedeniyle tüm dünyada uygulanmakta olan prefabrikasyonun önemi bilinmektedir.

Açık, Ağır, Hafif, Kapalı, Kısmi veya Total olarak uygulanan prefabrikasyon yöntemleri ile ahşap, beton veya çelik prefabrik yapı sistemlerinin seçiminde birçok etkenle birlikte hammadde fiyatları, yapıların kullanım amacı, mimari özellikleri ve yöresel koşullar da etkili olmaktadır.

Ahşap Prefabrik Yapılar
Geniş orman alanları bulunan ülkelerde bir-iki katlı konutlar prefabrik ahşap yapı elemanları ile yapılmaktadır.
Ülkemizde ise; hem hızla yok olan ormanlarımızdan elde edilen ahşabın pahalı olması, hem de çürüme ve yangına karşı korumayı sağlayacak işlemlerin ekonomik olmaması nedeniyle yaygınlaşmamıştır. İthal edilen veya bunlardan kopya edilerek yapılan konutlar yerine Doğu Karadeniz bölgemizde kullanılan, deprem ve rüzgar gibi yatay yüklere karşı çaprazları bulunan, ahşap yapı türlerine öncelik verilmesinde yarar görülmektedir.

Beton Prefabrik Yapılar
Ülkemizde de üretilen beton prefabrik taşıyıcı elemanların yaygın kullanım alanı, köprüler ve endüstri yapıları olmuştur. Bu tür yapılarda bile, ağır kirişler yerine çelik makasların kullanıldığı görülmektedir.
Ermenistan, tek ve çok katlı beton prefabrik yapıların en yaygın olarak kullanıldığı ülkelerden biridir. 1988 yılındaki ( 6.9 Mw ) depremde sözkonusu yapıların tamamına yakını çökmüş veya kullanılamayacak derecede ağır hasar görmüştür. Bu depremden sonra tüm dünyada yapılan yoğun çalışmalar sonucu eleman birleşim bölgeleri başta olmak üzere taşıyıcı sistem detaylarında yapılan düzeltmelere karşın, Ceyhan ve Gölcük depremlerinde görüldüğü gibi, yatay yüklere karşı dayanımında önemli bir gelişme olmadığı ya da ülkemizdeki uygulamaların hatalı olduğu görülmektedir.

5.9 Mw Ceyhan ve 7.4 Mw Gölcük Depremlerinde Çöken Prefabrik Beton Yapılar

1998 Ceyhan depreminden ( 0.28 g ) sonra İnş. Y. Müh. Nejat Bayülke tarafından deprem hasarı ve davranışı gözlenen prefabrik yapıların listesinden çıkarılan gözlemler şöyledir;

Kirişlerin kolonların üst başlarından mafsallı olan bağlantılarının yetersizliği sonucu depremin şiddetli olduğu alanlarda kirişler kolonların üzerinden kolayca düşmektedir.
Çerçeve yönüne dik yönde aşıkların kirişlere bağlantısı hemen hemen yoktur. Bu yönde çerçevelerin üst noktaları birkaç metre boyutunda ötelenmeler yapabilmektedir.
Trapez ya da çerçeve kirişlerinin kolonlara daha iyi bağlandığı prefabrike yapılarda eğer kirişler yıkılmamış ise, kutu temele oturan kolonlarda alt uçlarına yakın yerlerde çerçeveye dik yönde eğilme çatlakları ya da kırılmalar oluşmuştur.
Kolonlarda yüksek dayanımlı fakat sünek olmayan donatıların kullanıldığı çerçeveli yapılarda kolonların donatıları çok az birim şekil değiştirme yaparak kopmuş ve kolon tabanlarından kırılmıştır.
Prefabrik betonarme kolon, kiriş ve aşıkların beton ve donatısının dayanımlarının "yüksek" olması bu yapıları depreme dayanıklı yapamamaktadır.
Bu yapıların kolonlarıın temeller bağlantısı dışında, yapıyı oluşturan elemanların birbirine bağlantısı pratik olarak yoktur. Kolon alt ucu - temel bağlantısı da olmasa yapı hiç ayakta durmayacağı için bu bağlantının iyi olmasının deprem açısında özel bir yararı yoktur. ... ... "Bu yapıların üstünü örttüğü Türk sanayii büyük bir deprem riski altındadır."

Çelik Prefabrik Yapılar
Tüm gelişmiş ülkelerde uygulanmakta olan prefabrik çelik çerçeveli yapı sistemlerinde fabrikada bilgisayar kontrollü makinalar ile sürekli denetim altında üretilen çelik yapı elemanları şantiyede bulonlar ile birleştirilerek en tehlikeli deprem bölgelerinde bile kısa sürede çok katlı, büyük açıklıklı ve ekonomik binalar yapılabilmektedir.

ÇELİK ÇERÇEVELİ YAPI ÜRETİMİ

Bulon birleşimli prefabrik çelik çerçeveli yapılarda;

Modüler tasarıma uygunluk,

Elemanların taşınabilir olması,

Kolay sökülebilmesi,

Taşıyıcı sistemden bağımsız tesisat döşenebilmesi ve

Merdiven konumunun sınırlanmaması

olarak sıralanan Prefabrik Yapım İlkeleri'nin tümü uygulanabilmektedir. Sözkonusu yapıların montajının;

En kötü hava koşullarında,

Genellikle büyük inşaat makinaları gerektirmeden,

Vasıfsız işçiler ile

Kısa sürede yapılabilmesi

bakımından da ülkemiz koşullarına uygun olduğu görülmektedir.

Ülkemizde prefabrik çelik yapı olarak yalnızca şantiye binaları veya deprem sonrası acil barınma gereksinimlerini karşılamak amacıyla çoğunlukla bükme sacdan oluşturulan çelik yapı elemanları ile yapılan ve genellikle tek katlı olan binalar akla gelmektedir.

Tasarım ve üretimlerinde mühendislerin katkısı yok denecek kadar az olduğundan, büyük firmalar tarafından yapılanlar da dahil olmak üzere biribirinin kopyası olan, bu tür yapılardan birçoğu tarafımızca güvenilir bulunmamaktadır.

KAYNAK ROBOTU SATIŞLARI
( JAPONYA )